این بیماری که از طریق گزش پشه آنوفل ماده منتقل میشود، نه تنها جان میلیونها نفر را در طول تاریخ گرفته، بلکه آثار اقتصادی و اجتماعی گستردهای نیز بر جوامع برجای گذاشته است؛با این حال، در دهههای اخیر، پیشرفتهای علمی، بهداشتی و افزایش سطح آگاهی عمومی، چشمانداز حذف این بیماری را در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، به واقعیتی نزدیک تبدیل کرده است.
سابقه و روند جهانی بیماری
براساس گزارشهای سازمان جهانی بهداشت، مالاریا همچنان در بسیاری از نقاط جهان به ویژه آفریقا، جنوب شرق آسیا و بخشهایی از آمریکای لاتین شیوع دارد؛ هرچند در سالهای اخیر میزان مرگ ومیر ناشی از این بیماری کاهش یافته، اما همچنان میلیونها نفر در معرض خطر ابتلا قرار دارند.
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند که ترکیبی از اقدامات مانند توزیع پشهبندهای آغشته به حشره کش، بهبود دسترسی به درمان، واکسنهای جدید و برنامههای کنترلی گسترده، نقش مهمی در کاهش بار جهانی این بیماری داشته است؛ شعار جهانی روز مالاریا در سالهای اخیر نیز بر«پایان دادن به مالاریا» و حرکت از مرحله کنترل به حذف کامل تأکید دارد.
حذف بیماری دور از دسترس نیست
در ایران، روند کنترل مالاریا طی سالهای اخیر شتاب قابل توجهی گرفته است. به گفته قباد مرادی رییس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، کشور اکنون در مرحله ای قرار دارد که حذف این بیماری دیگر یک هدف دور از دسترس نیست.
وی با اشاره به آمارهای رسمی میگوید:در سال ۱۴۰۳ بیش از ۷ هزار مورد ابتلا به مالاریا در کشور ثبت شده بود، اما این رقم در سال ۱۴۰۴ به حدود ۲ هزار مورد کاهش یافته که نشاندهنده افتی چشمگیر و بیش از ۷۰ درصدی است.
رییس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت میافزاید:کاهش موارد ابتلا، نتیجه سالها تلاش در حوزههایی مانند تشخیص سریع، درمان بهموقع، کنترل ناقلین و مشارکت مردمی است.»
مرادی با بیان اینکه گونههای مختلف بیماری نیز کاهش قابل توجهی داشتهاند، تصریح میکند:مالاریای فالسیپارم که خطرناکترین نوع است، بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته و این نشاندهنده اثربخشی برنامههای کنترلی در مناطق پرخطر است.
با این حال، وی تأکید میکند: تهدید همچنان به طور کامل برطرف نشده و موارد وارداتی از کشورهای همسایه، به ویژه در مرزهای شرقی، یکی از مهمترین چالشهاست.
او میگوید:تغییرات اقلیمی، جابه جایی جمعیتها و شرایط اقتصادی نیز میتوانند روند حذف بیماری را تحت تأثیر قرار دهند، بنابراین حفظ آمادگی و تقویت همکاریهای منطقهای ضروری است.
کانونهای درگیر
استان سیستان و بلوچستان به دلیل شرایط اقلیمی و موقعیت مرزی، همواره یکی از مناطق حساس در زمینه مالاریا بوده است.
در همین زمینه، محمدرضا میرادی معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زاهدان میگوید:در سال گذشته، موارد ابتلا به مالاریا در مناطق تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان حدود ۷۷ درصد کاهش یافته که دستاوردی مهم در حوزه سلامت محسوب میشود.
وی میافزاید:این کاهش، نتیجه تلاش مستمر نیروهای بهداشتی، اجرای برنامههای بیماریابی فعال، سمپاشی، لاروکشی و آموزش عمومی بوده است.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با بیان اینکه خدمات تشخیص و درمان به صورت رایگان ارائه میشود، تأکید میکند:تشخیص سریع و درمان بهموقع، مهمترین راهکار برای جلوگیری از گسترش بیماری است.
میرادی همچنین گروههای پرخطر را ساکنان مناطق مرزی، رانندگان ترانزیتی و نیروهای مرزبانی عنوان میکند و میگوید:افراد در صورت مشاهده علائمی مانند تب، لرز و تعریق باید سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کنند.
مالاریا چیست و چگونه منتقل میشود؟
مالاریا یک بیماری انگلی است که توسط انگل «پلاسمودیوم» ایجاد میشود و از طریق گزش پشه آنوفل ماده به انسان منتقل میشود. این بیماری معمولاً با علائمی مانند تبهای دورهای، لرز، تعریق، سردرد و در موارد شدید، کمخونی و نارسایی ارگانها همراه است.
کارشناسان تأکید میکنند که تشخیص زودهنگام و درمان کامل، نهتنها جان بیمار را نجات میدهد بلکه از انتقال بیماری به دیگران نیز جلوگیری میکند.
چالشها و تهدیدهای پیشرو
با وجود پیشرفتهای قابل توجه، مسیر حذف کامل مالاریا همچنان با چالشهایی همراه است.
مرادی با اشاره به این موضوع میگوید:بخش قابل توجهی از موارد بیماری، وارداتی است و کنترل آن نیازمند همکاریهای فرامرزی و تقویت نظام مراقبت در مناطق مرزی است.
کارشناسان همچنین به عواملی مانند تغییرات اقلیمی، افزایش دما، مهاجرتهای انسانی و محدودیت منابع مالی اشاره میکنند که میتوانند شرایط را برای بازگشت بیماری فراهم کنند.
نقش مردم و نظام سلامت
کارشناسان حوزه بهداشت معتقدند که موفقیت در حذف مالاریا بدون مشارکت مردم امکان پذیر نیست؛ استفاده از پشه بند، رعایت نکات بهداشتی، مراجعه سریع به مراکز درمانی و همکاری با برنامههای بهداشتی، از جمله اقداماتی است که میتواند نقش تعیینکننده ای در کنترل بیماری داشته باشد.
میرادی دراین باره میگوید:این موفقیتها نتیجه همکاری مردم در کنار تلاش شبانهروزی کادر بهداشت و درمان است.
خط پایان نزدیک است
ایران امروز در نقطهای حساس از مسیر مقابله با مالاریا قرار دارد؛ جایی میان مهار موفق و حذف کامل. آمارها از کاهش چشمگیر ابتلا حکایت دارند و مسئولان بهداشتی نیز از نزدیک شدن به «خط پایان» سخن میگویند.
با این حال، همانطور که کارشناسان تأکید میکنند، رسیدن به این هدف نیازمند تداوم تلاشها، تقویت زیرساختها و حفظ هوشیاری در برابر تهدیدهای جدید است.
در نهایت، اگر این مسیر با همین جدیت ادامه یابد، میتوان امیدوار بود که مالاریا در ایران، پس از سالها، به تاریخ بپیوندد؛دستاوردی که نه تنها برای نظام سلامت، بلکه برای توسعه پایدار کشور نیز اهمیت حیاتی دارد.
نظر شما